ಶಿವಮೊಗ್ಗ ದಸರಾ ಆನೆ ದುರಂತ: ಮೈಸೂರು ತರಬೇತಿಗೂ ಇಲ್ಲಿನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೂ ವ್ಯತ್ಯಾಸವೇನು?

ಶಿವಮೊಗ್ಗ ದಸರಾ ಜಂಬೂಸವಾರಿ ವೇಳೆ ಬೆಳ್ಳಿ ಅಂಬಾರಿ ಹೊತ್ತಿದ್ದ ಸೋಮಣ್ಣ ಆನೆ ಏಕಾಏಕಿ ಗಾಬರಿಗೊಂಡು ಓಡಿದ ಘಟನೆ ಆತಂಕ ಮೂಡಿಸಿದೆ. ಈ ವೇಳೆ ಅಂಬಾರಿ ಕೆಳಗೆ ಬಿದ್ದಿದ್ದು, ಸಮೀಪದಲ್ಲಿದ್ದ ವಾಹನಗಳಿಗೂ ಹಾನಿಯಾಗಿದೆ ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ. ಜನಸಂದಣಿ ನಡುವೆ ನಡೆದ ಈ ಘಟನೆಯಿಂದ ಆನೆಗಳ ತರಬೇತಿ, ಮೆರವಣಿಗೆಯ ಸಿದ್ಧತೆ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕರ ಸುರಕ್ಷತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಹಲವು ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಎದ್ದಿವೆ.

ಶಿವಮೊಗ್ಗ ದಸರಾ ಆನೆ ಸೋಮಣ್ಣ ಗಾಬರಿಗೊಂಡಿದ್ದೇಕೆ?

ಮೆರವಣಿಗೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಆನೆ ಏಕಾಏಕಿ ಗಾಬರಿಗೊಂಡು ಹಿಂದಿರುಗಿ ಓಡಿದಾಗ ಅಂಬಾರಿ ಕೆಳಗೆ ಬಿದ್ದಿದೆ. ಈ ಘಟನೆಯಿಂದ ಮೆರವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದವರು ಮತ್ತು ವೀಕ್ಷಕರು ಆತಂಕಕ್ಕೊಳಗಾದರು. ಆನೆಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆ ತರಲು ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಹಾಗೂ ಪೊಲೀಸರು ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಂಡರು ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ.

ಆನೆ ಏಕೆ ಗಾಬರಿಗೊಂಡಿತು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ಅಧಿಕೃತ ಕಾರಣ ತಿಳಿದುಬಂದಿಲ್ಲ. ಜನರ ಗದ್ದಲ, ವಾದ್ಯಗಳ ಶಬ್ದ, ವಾಹನಗಳ ಸದ್ದು, ಅನಿರೀಕ್ಷಿತ ಚಲನವಲನ ಅಥವಾ ಆನೆಯ ದೈಹಿಕ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆ ಇಂತಹ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಭಯಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು. ಆದರೆ ಇವು ಸಾಧ್ಯತೆಗಳಷ್ಟೇ; ಪಶುವೈದ್ಯಕೀಯ ಪರಿಶೀಲನೆ ಮತ್ತು ಅಧಿಕೃತ ತನಿಖೆಯಿಲ್ಲದೆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕಾರಣವನ್ನು ಖಚಿತವಾಗಿ ಹೇಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.

ಆನೆಯ ವರ್ತನೆಯಲ್ಲಿ ಏಕಾಏಕಿ ಬದಲಾವಣೆ ಕಂಡುಬಂದಾಗ ಅದರ ಆರೋಗ್ಯ, ಹಿಂದಿನ ಅನುಭವ ಮತ್ತು ಆ ಕ್ಷಣದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಬೇಕು. ಆನೆಗೆ ತರಬೇತಿ ನೀಡಿದ್ದರೂ, ಜನಸಂದಣಿ ಮತ್ತು ದೊಡ್ಡ ಶಬ್ದಗಳ ನಡುವೆ ಅದು ಹೇಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಗಮನಿಸುವುದು ಮುಖ್ಯ.

ಮೈಸೂರು ದಸರಾ ಮತ್ತು ಶಿವಮೊಗ್ಗ ದಸರಾ ಆನೆಗಳ ತರಬೇತಿಯಲ್ಲಿ ವ್ಯತ್ಯಾಸವೇನು?

ಮೈಸೂರು ದಸರಾ ಆನೆಗಳ ಸಿದ್ಧತೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹಲವು ವಾರಗಳ ಮುಂಚೆಯೇ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಆನೆಗಳನ್ನು ಅರಮನೆ ಆವರಣಕ್ಕೆ ಕರೆತಂದ ಬಳಿಕ ಮೆರವಣಿಗೆಯ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ನಡೆಸುವುದು, ಜನಸಂದಣಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಮಾಡುವುದು ಮತ್ತು ವಾದ್ಯಗಳ ಶಬ್ದಕ್ಕೆ ಪರಿಚಯಿಸುವುದು ತರಬೇತಿಯ ಭಾಗವಾಗಿದೆ.

ಅಂಬಾರಿ ಹೊರುವ ಆನೆಗೆ ವಿಶೇಷ ಸಿದ್ಧತೆ ಅಗತ್ಯ. ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಮರಳಿನ ಚೀಲಗಳ ಮೂಲಕ ಭಾರ ಹೊರುವ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಿಸಿ, ನಂತರ ಹಂತ ಹಂತವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ತೂಕಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ತರಬೇತಿ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆನೆಯ ದೈಹಿಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ, ಶಾಂತ ಸ್ವಭಾವ ಮತ್ತು ಜನರ ನಡುವೆ ಅದರ ವರ್ತನೆಯನ್ನು ಗಮನಿಸಿ ಅಂಬಾರಿ ಹೊರುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪಶುವೈದ್ಯರ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಯೂ ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿದೆ.

ಶಿವಮೊಗ್ಗದಲ್ಲಿಯೂ ದಸರಾ ಮೆರವಣಿಗೆಗಾಗಿ ಆನೆಗಳಿಗೆ ತಾಲೀಮು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಮೆರವಣಿಗೆಯ ಸಾಮಾನ್ಯ ಅಭ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ಅಂಬಾರಿಯ ಭಾರ ಹೊತ್ತು ಜನಸಂದಣಿಯ ನಡುವೆ ಸಾಗಲು ನೀಡುವ ವಿಶೇಷ ತರಬೇತಿ ಒಂದೇ ಅಲ್ಲ. ಆನೆಯ ಅನುಭವ, ತರಬೇತಿಯ ಅವಧಿ, ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಪರಿಸರಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದಲ್ಲಿ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳಿರಬಹುದು.

ಆದರೆ ಮೈಸೂರು ದಸರಾ ವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ ಎಂಬ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಶಿವಮೊಗ್ಗದಲ್ಲಿ ತರಬೇತಿ ಕೊರತೆಯಿತ್ತು ಎಂದು ನೇರವಾಗಿ ತೀರ್ಮಾನಿಸುವುದು ಸರಿಯಲ್ಲ. ಎರಡೂ ಕಡೆಗಳ ತರಬೇತಿ ದಾಖಲೆಗಳು, ಆನೆಯ ಆರೋಗ್ಯದ ವಿವರಗಳು ಮತ್ತು ಸುರಕ್ಷತಾ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿದ ಬಳಿಕವೇ ನಿಖರವಾದ ಹೋಲಿಕೆ ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯ.

ಈ ಘಟನೆಯಲ್ಲಿ ಯಾರ ತಪ್ಪು? ಪರಿಶೀಲಿಸಬೇಕಾದ ಅಂಶಗಳೇನು?

ಆನೆ ಗಾಬರಿಗೊಂಡು ಓಡಿದ ತಕ್ಷಣವೇ ಮಾವುತ ಅಥವಾ ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ತಪ್ಪು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗದು. ಆನೆಗಳ ವರ್ತನೆ ಅನಿರೀಕ್ಷಿತವಾಗಿ ಬದಲಾಗಬಹುದು. ಆದರೂ ಇಂತಹ ದೊಡ್ಡ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಅಪಾಯವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಅಗತ್ಯವಾದ ಮುನ್ನೆಚ್ಚರಿಕೆಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಗಿತ್ತೇ ಎಂಬುದನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಬೇಕು.

ಮೊದಲನೆಯದಾಗಿ, ಸೋಮಣ್ಣನ ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಅಂಬಾರಿ ಹೊರುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಪಶುವೈದ್ಯರು ಪರಿಶೀಲಿಸಿದ್ದರೇ ಎಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಎರಡನೆಯದಾಗಿ, ಆನೆಗೆ ನೀಡಿದ ತರಬೇತಿ ಸಾಕಷ್ಟಿತ್ತೇ, ಭಾರ ಹೊರುವ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಿಸಲಾಗಿತ್ತೇ ಮತ್ತು ಜನರ ಗದ್ದಲದ ನಡುವೆ ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿರಲು ಸಿದ್ಧಗೊಳಿಸಲಾಗಿತ್ತೇ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಉತ್ತರ ಸಿಗಬೇಕು.

ಮೂರನೆಯದಾಗಿ, ಮೆರವಣಿಗೆಯ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಜನರು ಮತ್ತು ವಾಹನಗಳನ್ನು ಸುರಕ್ಷಿತ ಅಂತರದಲ್ಲಿ ಇರಿಸಲಾಗಿತ್ತೇ ಎಂಬುದನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಬೇಕು. ಆನೆ ಗಾಬರಿಗೊಂಡು ಓಡಿದರೆ ಜನರು ಅದರ ದಾರಿಗೆ ಅಡ್ಡಿಯಾಗದಂತೆ ತಡೆಯುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆ, ತರಬೇತಿ ಪಡೆದ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಮತ್ತು ತುರ್ತು ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ನಿಭಾಯಿಸುವ ಯೋಜನೆ ಇರಬೇಕು. ಇಂತಹ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಲೋಪ ಕಂಡುಬಂದರೆ, ಅದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟವರ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಬೇಕು.

ಇಂತಹ ಆನೆ ದುರಂತಗಳು ಮರುಕಳಿಸದಂತೆ ಏನು ಮಾಡಬೇಕು?

ಮೈಸೂರು ದಸರಾದಲ್ಲಿ ಅನುಸರಿಸುವ ಹಂತ ಹಂತದ ತರಬೇತಿ, ಮೆರವಣಿಗೆಯ ಮಾರ್ಗದ ಪರಿಚಯ ಮತ್ತು ಪಶುವೈದ್ಯಕೀಯ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಯಂತಹ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಇತರ ದಸರಾ ಮೆರವಣಿಗೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಅಗತ್ಯಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಆನೆಗಳ ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಮಾನಸಿಕ ಒತ್ತಡವನ್ನು ಗಮನಿಸಿ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಆತಂಕದ ಲಕ್ಷಣ ಕಂಡುಬಂದರೆ ಮೆರವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರಿಸುವ ನಿರ್ಧಾರವನ್ನು ಮರುಪರಿಶೀಲಿಸಬೇಕು.

ಜೊತೆಗೆ, ಜನಸಂದಣಿಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವುದು, ವಾಹನಗಳ ಸಂಚಾರಕ್ಕೆ ನಿರ್ಬಂಧ ವಿಧಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಆನೆಗಳ ಸುತ್ತ ಸುರಕ್ಷಿತ ಅಂತರ ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಅತ್ಯಗತ್ಯ. ಆನೆಗಳನ್ನು ಕೇವಲ ಮೆರವಣಿಗೆಯ ಆಕರ್ಷಣೆಯಾಗಿ ನೋಡದೆ, ಅವುಗಳ ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಕಲ್ಯಾಣಕ್ಕೂ ಸಮಾನ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಬೇಕು.

ಶಿವಮೊಗ್ಗದ ಘಟನೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆ ಸಮಗ್ರ ಪರಿಶೀಲನೆ ನಡೆಸಿ, ಆನೆಯ ಆರೋಗ್ಯ, ತರಬೇತಿಯ ವಿವರ ಮತ್ತು ಸುರಕ್ಷತಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟ ಮಾಹಿತಿ ನೀಡಬೇಕು. ತನಿಖೆಯ ಫಲಿತಾಂಶದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಅಗತ್ಯ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಂಡರೆ, ಮುಂದಿನ ಉತ್ಸವಗಳಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ಅಪಾಯಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.