ಭಾರತದ ವನ್ಯಜೀವಿ ಕ್ರಾಂತಿ: ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ಮೂಲಕ ವನ್ಯಜೀವಿಗಳ ಉಳಿವು.

ಭಾರತವು ವನ್ಯಜೀವಿ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲೇ ಒಂದು ಹೊಸ ಅಧ್ಯಾಯವನ್ನು ಬರೆಯುತ್ತಿದೆ. ದಟ್ಟವಾದ ಉಷ್ಣವಲಯದ ಕಾಡುಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು ಹಿಮಾಲಯದ ಹಿಮದ ಶಿಖರಗಳವರೆಗೆ, ದೇಶವು ತನ್ನ ಅತ್ಯಂತ ಐಕಾನಿಕ್ ಪ್ರಾಣಿ ಪ್ರಭೇದಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ದತ್ತಾಂಶ ಆಧಾರಿತ ವಿಜ್ಞಾನ, ಸಮುದಾಯ ನೇತೃತ್ವದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಮತ್ತು ಬಲವಾದ ಆವಾಸಸ್ಥಾನಗಳ ರಕ್ಷಣೆಯ ಅತ್ಯಾಧುನಿಕ ಮಿಶ್ರಣವನ್ನು ನಿಯೋಜಿಸುತ್ತಿದೆ.

ಜೈವಿಕ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯ ಉಳಿವಿಗಾಗಿ ಆಧುನಿಕ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ವಿಧಾನಗಳು ಹೇಗೆ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ವಿವಿಧ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉಪಕ್ರಮಗಳು ಎತ್ತಿ ತೋರಿಸುತ್ತವೆ.

೧. ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ ಟೈಗರ್ (Project Tiger): ಸಂರಕ್ಷಣೆಯ ಮಹಾನ್ ಯಶೋಗಾಥೆ

ಭಾರತದ ಪ್ರವರ್ತಕ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಉಪಕ್ರಮವಾದ ‘ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ ಟೈಗರ್’ ಅನ್ನು 1973 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು. ದಶಕಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಇದು ಜಾಗತಿಕ ವನ್ಯಜೀವಿ ಮರುಪಡೆಯುವಿಕೆಗೆ ಒಂದು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮಾದರಿಯಾಗಿ ಬೆಳೆದಿದೆ. ಇಂದು, ಭಾರತವು ಹೆಮ್ಮೆಯಿಂದ ವಿಶ್ವದ ಶೇಕಡಾ 70 ರಷ್ಟು ಕಾಡು ಹುಲಿಗಳಿಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. ಹುಲಿಗಳಿಗೆ ಸುರಕ್ಷಿತ ಆವಾಸಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಲು ದೇಶದಾದ್ಯಂತ 58 ಹುಲಿ ಸಂರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳ (Tiger Reserves) ಬೃಹತ್ ಜಾಲವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಈ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರವು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಮೂರು ಸ್ತಂಭಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ:

• ರಕ್ಷಣೆ (Protection): ಬಲವಾದ ಬೇಟೆ ನಿರೋಧಕ ಜಾಲ ಮತ್ತು ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾದ ಕಾನೂನು ಜಾರಿ.
• ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ (Monitoring): ಕ್ಯಾಮೆರಾ ಟ್ರ್ಯಾಪ್‌ಗಳು, ಸುಧಾರಿತ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ದತ್ತಾಂಶಗಳ (Data) ಬಳಕೆಯೊಂದಿಗೆ ಸುಧಾರಿತ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ.
• ಸಹಬಾಳ್ವೆ (Coexistence): ಸುಸ್ಥಿರ ಭವಿಷ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಮುದಾಯಗಳ ಸಹಭಾಗಿತ್ವ ಮತ್ತು ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವಿಕೆ.

ಈ ನಿರಂತರ ಪ್ರಯತ್ನಗಳ ನೆರವಿನಿಂದ, ಕಾಡು ಹುಲಿಗಳ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು 2014 ರಿಂದ ಶೇಕಡಾ 65 ರಷ್ಟು ಗಮನಾರ್ಹ ಹೆಚ್ಚಳವನ್ನು ಕಂಡಿದೆ:

೨. ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ ಎಲಿಫೆಂಟ್ (Project Elephant): ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಸಂರಕ್ಷಣೆಯ ಸಮ್ಮಿಲನ

ವನ್ಯಜೀವಿ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಹೆಜ್ಜೆಗುರುತುಗಳನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚುವುದಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ; ಅದು ಜೀನೋಮ್‌ಗಳನ್ನು (Genomes) ಮ್ಯಾಪ್ ಮಾಡುವುದೂ ಆಗಿದೆ. ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ ಎಲಿಫೆಂಟ್ ಭಾರತದ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಪ್ಯಾನ್-ಇಂಡಿಯಾ (Pan-India) ಡಿಎನ್‌ಎ ಆಧಾರಿತ ಆನೆಗಳ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಅಂದಾಜನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುವ ಮೂಲಕ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮೈಲಿಗಲ್ಲನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದೆ.

ಈ ಅದ್ಭುತ ಉಪಕ್ರಮವು ಏಷ್ಯನ್ ಆನೆಗಳ ಸಂಪೂರ್ಣ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಸುಧಾರಿತ ಡಿಎನ್‌ಎ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ಬಳಸುತ್ತದೆ. ಆನೆಗಳ ಜೀವರಾಸಾಯನಿಕ ಮತ್ತು ತಳಿಶಾಸ್ತ್ರದ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸುವ ಮೂಲಕ, ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಏಷ್ಯನ್ ಆನೆಗಳ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ರಚನೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಅಭೂತಪೂರ್ವ ಮತ್ತು ನಿರ್ಣಾಯಕ ಒಳನೋಟಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಇದು ಆನೆಗಳ ಕಾರಿಡಾರ್‌ಗಳ ರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಣೆಗೆ ಅತ್ಯಂತ ನಿಖರವಾದ, ದತ್ತಾಂಶ ಆಧಾರಿತ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಲು ವನ್ಯಜೀವಿ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ.

೩. ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ ಸ್ನೋ ಲೆಪರ್ಡ್ (Project Snow Leopard): ಹಿಮಾಲಯದ ನಿಗೂಢ ಚಿರತೆಯ ರಕ್ಷಣೆ

ಉತ್ತರ ಭಾರತದ ಅತ್ಯಂತ ಕಠಿಣ ಮತ್ತು ಅಪಾಯಕಾರಿ ಪರ್ವತ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ, ಸಂರಕ್ಷಣಾಕಾರರು ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ನಿಗೂಢ ಬಿಗ್ ಕ್ಯಾಟ್ (Big Cat) ಆದ ಹಿಮ ಚಿರತೆಯನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಭಾರತವು ಹಿಮ ಚಿರತೆಯ (Snow Leopard) ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಅಂದಾಜನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದೆ.

ಈ ಹೆಗ್ಗುರುತಿನ ಅಧ್ಯಯನವು “ಹಿಮಾಲಯದ ಭೂತ” (Ghost of the Himalayas) ಎಂದೇ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಈ ಪ್ರಾಣಿಯ ರಹಸ್ಯವನ್ನು ಭೇದಿಸಿದ್ದು, ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅಂದಾಜು 718 ಹಿಮ ಚಿರತೆಗಳು ಇರುವುದನ್ನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಿದೆ. ಈ ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಬಲಪಡಿಸಲು ಮತ್ತು ಈ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು, ಭಾರತವು ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ ಸ್ನೋ ಲೆಪರ್ಡ್ ಅನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ SPAI 2.0 ಅನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದೆ.

೪. ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ ಲಯನ್ (Project Lion): ಏಷ್ಯಾಟಿಕ್ ಸಿಂಹಗಳ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ರಕ್ಷಣೆ

ಗುಜರಾತ್‌ನ ಭೂಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಮುಕ್ತವಾಗಿ ವಿಹರಿಸುವ ಏಷ್ಯಾಟಿಕ್ ಸಿಂಹಗಳು (Asiatic Lions) ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪುನರುತ್ಥಾನವನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಿವೆ. ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ ಲಯನ್ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಕೈಗೊಂಡ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆಗಳು ಕೇವಲ ಐದು ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಅವುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಶೇಕಡಾ 32 ರಷ್ಟು ಗಮನಾರ್ಹ ಹೆಚ್ಚಳಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿವೆ:

• 2020: 674 ಸಿಂಹಗಳು
• 2025: 891 ಸಿಂಹಗಳು

ಗಿರ್ ದಾಟಿ ವಿಸ್ತರಣೆ: ಬರ್ಡಾ ವನ್ಯಜೀವಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯ

ಒಂದೇ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚಾಗುವುದನ್ನು ತಡೆಯಲು ಮತ್ತು ಈ ಪ್ರಭೇದದ ದೀರ್ಘಕಾಲೀನ ಸುರಕ್ಷತೆಯನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು, ಬರ್ಡಾವನ್ನು (Barda) ಏಷ್ಯಾಟಿಕ್ ಸಿಂಹಗಳ ಎರಡನೇ ನೆಲೆಯಾಗಿ ವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಭೌಗೋಳಿಕ ವಿಸ್ತರಣೆಯು ಸಿಂಹಗಳ ಉಜ್ವಲ ಭವಿಷ್ಯವನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖ ಸ್ತಂಭಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ:

• ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಜನಸಂಖ್ಯೆ: ಸಿಂಹಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು 2020 ರಲ್ಲಿದ್ದ 674 ರಿಂದ 2025 ರಲ್ಲಿ 891 ಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದು.
• ಆವಾಸಸ್ಥಾನಗಳ ವಿಸ್ತರಣೆ: ಸ್ಥಿತಿಸ್ಥಾಪಕ ಮತ್ತು ಸುರಕ್ಷಿತ ಭವಿಷ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಆವಾಸಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವುದು ಮತ್ತು ವಿಸ್ತರಿಸುವುದು.
• ಸಮುದಾಯ ಪಾಲುದಾರಿಕೆ: ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಶಾಂತಿಯುತ ಸಹಬಾಳ್ವೆಗಾಗಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಮುದಾಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಒಟ್ಟಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವುದು.
• ದೀರ್ಘಕಾಲೀನ ಭದ್ರತೆ: ಏಷ್ಯಾಟಿಕ್ ಸಿಂಹಗಳ ಸುರಕ್ಷಿತ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದುತ್ತಿರುವ ಭವಿಷ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನು ಮಾಡುವುದು.

ಒಟ್ಟಾರೆ ಚಿತ್ರಣ: ಹಿಮಭರಿತ ಶಿಖರಗಳಲ್ಲಿರುವ 718 ಹಿಮ ಚಿರತೆಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು ಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಗರ್ಜಿಸುವ 3,682 ಹುಲಿಗಳವರೆಗೆ, ಭಾರತದ ಈ ಬಹು-ಪ್ರಭೇದ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ವಿಧಾನವು ರಾಜಕೀಯ ಇಚ್ಛಾಶಕ್ತಿ, ಸ್ಥಳೀಯರ ಬೆಂಬಲ ಮತ್ತು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ನಾವೀನ್ಯತೆಗಳಿದ್ದರೆ ಪ್ರಾಣಿ ಸಂಕುಲವನ್ನು ಅಳಿವಿನ ಅಂಚಿನಿಂದ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಪಾರುಮಾಡಬಹುದು ಎಂಬುದನ್ನು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸಿದೆ.

ಇತ್ತೀಚಿನ ಲೇಖನಕ್ಕಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ಕ್ಲಿಕ್ ಮಾಡಿ:

ಕೇವಲ ಚೇತರಿಕೆಯಲ್ಲ, ಇದು ಆರ್ಥಿಕ ಜಿಗಿತ! ಏಪ್ರಿಲ್ ಅಂಕಿ-ಅಂಶಗಳಲ್ಲಿ ಬಯಲಾಯ್ತು ಗ್ರಾಮೀಣ ಭಾರತದ ಅಭೂತಪೂರ್ವ ಸಮೃದ್ಧಿಯ ಅಸಲಿ ಚಿತ್ರಣ.